::In the healthy, wealthy state of Mental hygiene
We will teach you how to think a clean way
There’ll be no more dirty looks
And no more dirty books
Now for your own good, we will take the choice away::
T’Pau: Monkey House (Bridges of Spies)

In de krant las ik dat de politie deze week een kluisjes- en tasjescontrole deed op een middelbare school in mijn stad. Deze actie komt jaarlijks terug en gebeurt op basis van een veiligheidsconvenant tussen de school, de gemeente en het OM.

Wat mij het meest verbaast is dat ouders van kinderen op deze school hier niet massaal geschokt op reageren. Is de maatschappij dan al zo ver dat wij het laconiek aanvaarden dat de privacy van onze kinderen op zo'n grove manier wordt geschonden? Sommigen zeggen zelfs dat het wel goed is. Dat het veel ellende voorkomt. De grote vraag is of dit vermeende veiligheidsargument rechtvaardigt dat wij alle kinderen, dus ook de veel grotere groep die goedwillend is, wantrouwen. Ik denk van niet.
Leerlingen met verboden goederen, die weten dat de kluisjes op een onverwacht moment worden gecontroleerd zullen de verboden goederen niet in hun kluisjes bewaren, maar daar een andere plek voor zoeken. De controle zorgt daarmee voor een schijnveiligheid.

Nog veel belangrijker is wat wij kinderen leren met dit soort maatregelen. Wanneer kinderen moreel besef ontwikkelen, leren zij wat wat wel of niet mag, wat wel of niet netjes is en vormen zij een geweten. Natuurlijk gaat dat wel eens mis en doen kinderen dingen die niet mogen of niet netjes zijn. Dan moeten we ingrijpen en eventueel straffen. Zo leren kinderen misschien wel de belangrijkste les van hun leven: Je gedrag heeft consequenties. Controle van kluisjes zonder dat daar een directe aanleiding voor is, is gebaseerd op wantrouwen van de school, de gemeente en de politie jegens alle leerlingen. De boodschap die je kinderen hiermee geeft is dat ze in principe niet worden vertrouwd door de instanties die verantwoordelijk zijn voor hun opleiding en opvoeding en door de plaatselijke overheid. Het zelfbeeld dat hiermee wordt gecreëerd is: Ik word niet vertrouwd tot mijn betrouwbaarheid bewezen is. Een zelfbeeld wat gemakkelijk wordt doorgetrokken richting de rest van de mensheid. Daarbij rijst de vraag of dit de basis is waarop je kinderen wilt leren het goede te doen. Dat je te allen tijden gecontroleerd kunt worden en dat dat de reden is om de juiste keuzes te maken. Door dit soort controles en het daarmee gepaard gaande wantrouwen, halen we elke eigen verantwoordelijkheid weg en daarmee de kans om te leren de juiste weg te kiezen.

"Als je niets te verbergen hebt, dan is het niet erg als de overheid in je privéleven kijkt en daar controles uitvoert.” Dat is waarschijnlijk het argument dat ik in dit soort discussies het meest hoor. Wat men daarbij vergeet is dat "niets te verbergen" in dit verband inhoudt dat je niets strafbaars doet of voorbereidt. Er zijn echter dingen die we doen of bezitten die niet strafbaar zijn, maar waarvan we toch niet willen dat dat bekend wordt. Of je iets te verbergen hebt of niet staat dan ook buiten de discussie. Privacy gaat niet over verbergen. Privacy gaat over respect. Respect voor iemands persoonlijke leven en respect voor iemands persoonlijke leefsfeer.